प्राचीन मंदिरांची स्थापत्यकला अत्यंत विकसित आणि वैज्ञानिक होती. भारतातील मंदिरांमध्ये दगडी शीळांच्या रचना, अचूक मोजमाप आणि सममिती यांचा सुंदर वापर दिसतो. वास्तुशास्त्र आणि शिल्पशास्त्र यांवर आधारित मंदिरांची रचना केली जात असे. मंदिरांची दिशा, प्रकाश, हवा आणि ध्वनी यांचा विचार करून बांधकाम केले जाई. गाभारा, मंडप आणि शिखर यांची मांडणी आध्यात्मिक व वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून केली जात असे. ही स्थापत्यकला केवळ धार्मिक नसून अभियांत्रिकी, गणित आणि खगोलशास्त्र यांचा उत्कृष्ट संगम आहे. अशा मंदिर स्थापत्याबद्दल या अंकात वाचाल.

​

शाईचा इतिहास अत्यंत प्राचीन आहे. सुरुवातीला काळ्या कार्बन, गोंद आणि पाण्यापासून शाई बनवली जात होती. मध्ययुगात “आयरन गॉल इंक” वापरली जाऊ लागली, जी लोखंडाच्या क्षारांपासून तयार केली जात होती. नंतर छपाईच्या शोधानंतर शाईत सुधारणा झाली. आधुनिक काळात विविध रंगांची आणि जलद सुकणारी शाई विकसित झाली आहे. लेखण्यांचे विविध प्रकार आणि छपाई तंत्रातील प्रगती शाईमुळे लेखन अधिक सोपे व प्रभावी झाले आहे. अशा शाईबद्दल या अंकात वाचाल.

​

सुसंधिपाद प्राणी हे प्राणिजगतामधील सर्वात मोठे आणि विविधतेने समृद्ध गट आहे. यामध्ये कीटक, कोळी, खेकडे, झुरळे इत्यादींचा समावेश होतो. या प्राण्यांचे शरीर खंडित असते आणि त्यांच्या पायांना सांधे असतात, म्हणून त्यांना संधिपाद असे म्हणतात. त्यांच्या शरीरावर कठीण बाह्यकवच असते, जे त्यांना संरक्षण देते. हे प्राणी जमिनीवर, पाण्यात आणि हवेतही आढळतात. त्यांच्या विविधतेमुळे पर्यावरणात त्यांची महत्त्वाची भूमिका आहे, जसे की परागीकरण, अन्नसाखळी आणि विघटन प्रक्रिया. अशा संधिपाद प्राण्यांबद्दलची रंजक माहिती या अंकात वाचाल. 

​

दैनंदिन जीवनात गणित आपले जीवन सोपे, अचूक आणि नियोजनबद्ध बनवते. गणिताचा उपयोग सर्वत्र दिसून येतो. बाजारात खरेदी करताना किंमत मोजणे, सुट्टे पैसे तपासणे यासाठी गणित आवश्यक असते. वेळेचे नियोजन करताना तास, मिनिटे यांचा हिशोब करावा लागतो. स्वयंपाक करताना प्रमाण आणि मोजमाप महत्त्वाचे असते. प्रवासात अंतर, वेग आणि वेळ यांचा संबंध समजण्यासाठी गणित मदत करते. बँक व्यवहार, बचत, व्याज यासाठीही गणित उपयोगी पडते. अशा गैरसमजाने अवघड समजल्या जाणाऱ्या गणित या विषयाबद्दल या अंकात वाचाल.

​

गणितातलाच एक संबोध अपरिमेय संख्या म्हणजे, अशा संख्या ज्यांना साध्या भिन्नाच्या स्वरूपात (p/q) व्यक्त करता येत नाही. या संख्यांचे दशांश रूप अनंत आणि अपुनरावृत्ती असते. π हे अपरिमेय संख्येचे प्रसिद्ध उदाहरण. तशीच ही एक अपरिमेय संख्या. ही संख्या प्राचीन काळापापासून गणितज्ञांना खुणावतेय. अपरिमेय संख्या गणितात विशेषतः भूमिती आणि बीजगणितात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. या संख्यांमुळे गणित अधिक व्यापक आणि अचूक बनते. अशा बद्दल या अंकात वाचाल.

​

ध्रुवीय प्रकाश हा पृथ्वीच्या ध्रुवीय प्रदेशात दिसणारा अत्यंत सुंदर नैसर्गिक अविष्कार आहे. सूर्यापासून येणारे आवेशित कण पृथ्वीच्या चुंबकीय क्षेत्राशी टक्कर घेतात आणि वातावरणातील वायूंना उत्तेजित करतात. त्यामुळे हिरवे, लाल, जांभळे असे रंगीत प्रकाश निर्माण होतात. हा प्रकाश प्रामुख्याने थंड, स्वच्छ आकाशात दिसतो. ध्रुवीय प्रकाश हा विज्ञान आणि सौंदर्य यांचा अद्भुत संगम मानला जातो. अशा ध्रुवीय प्रकाशाबद्दल या अंकात वाचाल.

​

जनुकीय माहिती व एकात्मिक जीवशास्त्र संस्था, दिल्ली ही भारतातील अग्रगण्य संशोधन संस्था आहे. येथे जनुकशास्त्र, जैवतंत्रज्ञान आणि रोग संशोधनावर अत्याधुनिक पातळीवर काम केले जाते. मानवी जनुकांचे विश्लेषण, रोगांचे निदान आणि वैयक्तिक औषधोपचार यासाठी संशोधन केले जाते. कोविड-१९ काळात या संस्थेने फार महत्त्वपूर्ण जनुकीय तपासणी आणि संशोधन केले. आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या सहाय्याने ही संस्था आरोग्य आणि विज्ञान क्षेत्रात मोठे योगदान देत आहे. अशा या संस्थेबद्दल या अंकात वाचाल.

​

अंक विविधतेने नटवलेला आहे. आपले अभिप्राय अवश्य कळवा .